Een paar dagen geleden is het Kathmandu International Mountain Filmfestival begonnen. Het aanbod is van overwegend Nepalese origine, naast een aantal coproducties uit westerse landen. Ik heb inmiddels een aantal films gezien en heb mij onbewust of bewust vaak geërgerd aan de prententies die veel films hadden.

Voordat ik mijn ergernis ga toelichten wil ik benadrukken dat ik pretenties niet gelijk stel met amateurisme. Het is niet mijn intentie beginnend makers te demotiveren zelf films te maken. Ik ben zelf ook een beginnend maker. Alleen in het hebben van pretenties komt wel amateurisme naar voren. Het toont aan dat de maker niet goed heeft nagedacht over zijn of haar capabiliteit.

Schat jezelf niet te groots in

Een terugkerende gedachte in de eerste films van beginnend makers is dat de stijl en structuur van een gemiddelde Hollywoodfilm relatief eenvoudig gekopieerd kan worden. Er zijn een hoop zelfhulpboeken die met een 10-stappenplan eeuwige roem beloven en het hele maakproces van een gemiddelde Hollywoodfilm tot in de puntjes uitleggen. Daarmee wordt vaak vergeten dat een Hollywoodfilm vaak een negencijferige productie is. Het kan met veel minder, maar een bioscoopwaardige film maken is duur, daar komt niemand onderuit. Hollywood is een goed geoliede geldmachine, gedreven door routineuze massaproductie. Probeer daar niet tegen op te boksen, want de gevolgen zijn desastreus:

1. je ergert je kijkers met knullig drama, vanwege gebrek aan ervaring (zowel voor als achter de camera);
2. je montage blijkt toch niet zo scherp, vanwege de vaak beperkende klassieke montageregels die niet geijkt zijn op amateurproducties;
3. je klassieke mise-en-scène lijkt toch erg plat en onuitgesproken, vanwege het gebruik van goedkope belichting of van al op de set aanwezige lichtbronnen;
4. je camerabewegingen zijn toch niet zo vloeiend, vanwege het gebrek aan cranes en dolly’s, ondanks dat je bedacht hebt dat een rolstoel ook goed werkt;
5. en die dramatische muziek blijkt hier toch eerder tenenkrommend dan traanverwekkend te werken.

Ook zijn wij niet allemaal geboren schrijvers en wordt vaak vergeten dat het schrijven van een goed script een van de lastigste taken in het maakproces is. Een gemiddelde scriptschrijver heeft een flinke stapel afgewezen scripts die alles in zich hadden die een gemiddelde Hollywoodfilm in zich moet hebben (identificeerbare personages, een sterke dramatische lijn, een climax, een alles-is-weer-in-balans resolutie en de familie als institutie, inclusief trouwe hond) en toch niet die schwung hadden. Probeer daarom niet een verhaal dat anderhalf uur nodig heeft in een kwartiertje te proppen. Kijkers hebben minimaal een kwartier tot een half uur nodig om zich te kunnen identificeren met je personage. Houdt jezelf dus niet voor de gek en houdt het simpel.

Hoe geluid je film kan redden

Je hebt beschikking tot een kleine camera. DV-CAM, of misschien met een beetje geluk HDV. Genoeg om een film te maken dus. Je bent er bijna, maar let op. Het is niet de specificatie van de camera die het kaf van het koren scheidt. Dat doet het geluid. Er is niets waar kijkers zich meer aan ergeren dan slecht geluid. Hij of zij haakt al snel af, het volgen van de film kost te veel energie. Wij hebben een natuurlijk filtermechanisme in ons gehoor, we zijn in staat selectief te luisteren. Een vaste cameramicrofoon kan dat niet. Luister naar alle omgevingsgeluiden om je heen, probeer die in je hoofd te versterken, en laat iemand vanuit een andere kamer tegen je praten. Laat vervolgens iemand in je oor fluisteren. Dat is het verschil. Heb aandacht voor geluid en laat amateurisme in je voordeel werken.

Maak van amateurisme je kracht

Er is maar een regel: gooi alle regels overboord en begin overnieuw. Breng je film terug naar de essentie; je wil een verhaal vertellen en iets teweegbrengen bij je kijkers. Alles staat in het teken van dat doel. Mooie plaatjes maken kan altijd nog, wanneer je jezelf bewezen hebt als filmmaker die zich niet laat weerhouden door budgettaire beperkingen. Kijk Festen of een andere Dogmafilm en laat je inspireren.

Tot besluit een aantal tips om je op weg te helpen:

1. Houdt vast aan een stijl die goed uitvoerbaar is, rekening houdend met je technische beperkingen.
2. Wees consequent in het doorvoeren van je stijl om van technische beperkingen een kracht te maken.
3. Vertel zo min mogelijk met woorden, en zo veel mogelijk met beelden; werk met metaforen.
4. Houdt niet of nauwelijks vast aan een vooraf bedachte enscenering en dialoog; laat je acteurs improviseren om zo natuurlijk mogelijke scènes te creëren.
5. Houdt het verhaal simpel; complexe plots en onverwachte wendingen zijn leuk, maar komen al snel gemaakt over. Laat je film schitteren in eenvoud.

Succes met het maken van je eerste film.